De beste vriend van writer’s block heet faalangst. Angst die ontstaat omdat we alles meteen perfect – of op z’n minst goed – willen doen. Met andere woorden: we durven geen beginner te zijn. Terwijl daar net zoveel waarde, groei en schoonheid zit.
Ergens voelen we allemaal de aantrekkingskracht van nieuwe dingen, van witte schermen en lege notitieboekjes. Meer zelfs: we kunnen niet zonder. Als mens hebben we voortdurend nood aan nieuwe mensen om te leren kennen, plekken waar we nooit eerder waren, dingen die we nog niet deden. Het doet ons groeien, geeft ons het gevoel dat we leven – écht leven – en bevordert onze creativiteit en levensgeluk. ‘Ik wil bloot zijn en beginnen’, schreef Paul van Ostaijen in 1935.
Omhels het beginnersschap
Toch blokkeren we vaak bij het idee dat we iets nog niet kunnen. We willen meteen goed zijn in wat we doen. We zijn als de dood voor beginnersfouten of om door de mand te vallen als groentje. En net daardoor missen we zoveel kansen en groei!
En dat zit ons in de weg. Op veel vlakken in ons leven, en zeker bij het schrijven. Creatief schrijven heeft een steile leercurve. Je moet veel schrijfkilometers maken om er echt goed in te worden. Met andere woorden: je blijft lang een beginner. Misschien wel voor altijd, want zelfs veel ervaren schrijvers hebben het gevoel dat ze bij elk boek, bij ieder verhaal en elk gedicht opnieuw beginnen.
Natuurlijk neem je de technieken en ervaringen van jaren van schrijven en lezen met je mee. Maar elk nieuw stuk waaraan je begint, voelt toch weer als een avontuur, een reis naar onbekende oorden. Dat is het leuke eraan – en soms ook het vermoeiende, het ontmoedigende.
Dat hoeft echter niet zo te zijn. Als je het beginnersschap kan omhelzen, gebeurt er iets magisch. Zonder negatieve connotaties, met focus op het avontuur. Nieuwe ervaringen horen bij het leven. Als kind vinden we het normaal om voortdurend bij te leren. Je leert fietsen, je leert je veters strikken, je leert je naam schrijven. Maar als volwassene is daar plots een soort van ‘leerschaamte’, de absurde behoefte om alles te weten en alles te kunnen – zonder proberen of foutjes te maken. Voel eens hoe mooi het zou zijn als je dat los kan laten en gewoon heerlijk genieten van nieuwe dingen leren, van het proces in plaats van het eindresultaat.
Schrijf die vreselijke, eerste versie
Jezelf met anderen vergelijken is de kortste route naar ongelukkig zijn. Bovendien hebben we als mens steeds de neiging om ons te vergelijken met iemand die (in onze ogen) ‘beter’ is in iets, die heeft wat wij willen. Dat kan ons motiveren, maar heel vaak ontmoedigt het ons net, omdat we onszelf afbreken en allerlei belemmerende gedachten koesteren als ‘Ik word nooit zo goed’, ‘Ik zal nooit zoveel boeken verkopen,’ of ‘Wat heb ik in godsnaam nog toe te voegen aan de wereldliteratuur’. Maar wat als je favoriete schrijvers, kunstenaars en muzikanten dat zouden gedacht hebben? Dan waren de boeken, kunst en liedjes die jij koestert er nooit geweest.
Kijk zo min mogelijk naar anderen, maar vooral naar jezelf. Kijk je toch naar anderen, doe het dan ter inspiratie. Deze mensen tonen je dat het mogelijk is. Dat jij het ook kan.
Als schrijver vergelijk je jezelf vaak met de groten der aarde. Maar ook zij hebben niet zomaar van nul plots een briljant boek geschreven. Ze schreven eerst heel veel slechte verhalen en manuscripten, waarvan een groot deel nooit het daglicht zag. En aan dat briljante boek hebben ze vaak jaren gewerkt – samen met een team van editors, eindredacteurs en proofreaders.
Jij vergelijkt jouw beginnetje, die eerste, voorzichtige woorden die schuchter het papier oplopen, met een gepolijst, honderd keer herwerkt en door anderen verbeterd eindproduct. Dat is een beetje zoals de fietsvaardigheden van een kleuter vergelijken met die van de wereldkampioen veldrijden. Waanzin, toch?
Durf dus die eerste woorden op papier zetten, schrijf die vreselijke first draft. Dan kan je rustig gaan sleutelen en het steeds beter maken. Onthoud dat élke schrijver zo begint.
Wie niet faalt, groeit niet
Elk moment is een goed moment om te beginnen – of om door te gaan. Iedere minuut van elk uur van iedere dag. Vergeet het grotere geheel, het einddoel, kijk niet omhoog naar de berg waar je tegenop ploetert, maar concentreer je op die eerste stap, en dan de volgende, en die daarna.
Er bestaat geen mislukking. Wat mensen ‘falen’ noemen, is gewoon jij die iets aan het leren bent en ontdekt hoe het niet gaat – en uiteindelijk hoe het wél lukt. Het hoort erbij. Durf dus te falen. Falen is goed. Als je nooit faalt, ben je niet aan het groeien. En als je niet groeit, ga je dood vanbinnen.
Blijf opdagen, blijf proberen, blijf afwisselen, blijf andere en nieuwe manieren zoeken. Elk moment biedt oneindige mogelijkheden. Mensen beschikken over grote hoeveelheden creativiteit. Toen we nog jager-verzamelaars waren, hadden we voortdurend creativiteit nodig om te overleven, om eten te vinden en te zorgen dat we zelf niet opgegeten werden. Creativiteit maakt deel uit van ons evolutionair design, van alles wat ons tot mens maakt. Het is een superkracht waaruit je op elk moment kan tappen.
Laat die drang naar perfectie los. Word verliefd op het proces, leer te houden van het proberen en je zal voelen hoe gelukkig je daarvan wordt, hoe hard net dat vermogen tot proberen bij het menszijn hoort.
Nog een paar snelle tips tegen writer’s block
Groot doel, zwaar gevoel. Kleine stap brengt beterschap!
Blokkeer je bij grote schrijfdoelen à la ‘Ik ga nu een hele dag schrijven’ of ‘Ik wil dit jaar mijn roman afwerken’? Je bent niet alleen! Maak het eens kleiner. Neem jezelf voor om een halfuurtje te schrijven, of één pagina per week op papier te zetten. Dat voelt al veel haalbaarder. En het mooiste van al: eens je begonnen bent, wordt dat halfuur misschien wel een uur en die bladzijden worden er al snel drie. Lukt het toch eens een keertje écht niet? Geen probleem, morgen is weer een nieuwe dag.
Goed gepland = writer’s block geramd!
Ben je aan een boek of kortverhaal bezig en blokkeer je op een gegeven moment omdat je niet weet hoe het verder gaat? Dat los je het makkelijkste op met een beetje planning. In mijn e-book Van eeuwige uitvluchten naar eeuwige roem geef ik een stappenplan waarmee je voorbereid het slagveld betreedt.
Voelt schrijven als hard labeur? Doorbreek de sleur!
Ga op een andere plek schrijven en schrijf eens op papier in plaats van op de computer. Het zijn tips die je vast al eerder hoorde, maar ze werken. Zelf ga ik regelmatig wandelen met een boekje in mijn rugzak. Ik stop dan op meerdere plekken om een paar zinnen neer te krabbelen die ik nooit aan mijn bureau zou hebben geschreven. Je kan dit trouwens veel breder zien dan enkel schrijven: alles wat je doet om de sleur in je leven te doorbreken, geeft je energie en goesting om nog meer nieuwe dingen te doen en schrijven. Verander je ochtend- of avondroutine, begin met een nieuwe hobby of sport, praat met mensen met wie je anders nooit zou praten of volg een schrijfcursus. Zelf volg ik al meer dan vijfentwintig jaar af en toe een schrijfcursus en het blijft me inspireren.
Inspiratie halen? Voed jezelf met verhalen
Wat doet jouw printer als er geen papier inzit? Allesbehalve printen, tiens! Dat geldt ook voor jou: soms heb je gewoon nood aan input. Lees een boek of kijk naar een film of serie met een goed scenario. Ik schreef eerder een blog over waarom dit zo goed werkt: De echte reden waarom schrijvers zouden moeten blijven lezen.
Voel je je gekweld? Wees dan een held!
Jij bent de held van je verhaal, het met zichzelf worstelende hoofdpersonage. Laat je jezelf verlammen door de faalangst, of ga je op avontuur om jezelf te overwinnen en je ware roeping te vinden: je boek afwerken en het de wijde wereld insturen?
Meer uit je schrijven halen? Bekijk dan zeker eens mijn aanbod aan e-books voor schrijvers.
Geef een reactie